ABD'nin İran Ablukası Canlı: Petrol 103 Dolara Ulaştı

Abluka, 12 Nisan'da İslamabad'da yürütülen iki günlük müzakerelerin çökmesinin ardından gündeme geldi. Bu görüşmeler, 1979 İran Devrimi'nden bu yana Washington ile Tahran arasındaki en kapsamlı doğrudan temas olma özelliği taşıyordu. Üç Amerikan talebi müzakereleri sonuçsuz bıraktı: tüm uranyum zenginleştirme faaliyetlerine derhal son verilmesi, Natanz ve Fordow'daki santrifüj altyapısının fiziksel olarak sökülerek imha edilmesi ve İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülke dışına çıkarılması. İran her üç talebi de reddetti.

“Abluka, 12 Nisan'da İslamabad'da yürütülen iki günlük müzakerelerin çökmesinin ardından gündeme geldi.”

Başkan Yardımcısı JD Vance, başarısızlığı 13 Nisan Pazar günü doğruladı. Temel anlaşmazlık noktasının, Vance'in ifadesiyle, İran'ın "nükleer silah aramayacaklarına ve nükleer silaha kısa sürede ulaşmalarını sağlayacak araçları edinmeyeceklerine dair olumlu bir taahhüt" vermekten kaçınması olduğunu belirtti.

Cumhurbaşkanı Trump o akşam kendi koşullarını açıkladı. "Bu gemilerden herhangi biri ABLUKAMIZA yaklaşırsa derhal BERTARAF EDİLECEKTİR" diye yazdı; ancak angajman kurallarını belirtmedi.

İran Dışişleri Bakanlığı, Pazartesi sabahı açıkladığı bildiride, BM Şartı'nın deniz ablukalarını ve Deniz Hukuku Sözleşmesi'ni düzenleyen maddelerine atıfta bulunarak eylemi "uluslararası hukuka aykırı" ilan etti. Egemen bir devletin limanlarına yönelik tek taraflı deniz ablukası, BM Güvenlik Konseyi'nin yetkilendirmesini gerektiriyor; ABD ise bu yetkiyi talep etmedi. Tahran, İran bayraklı herhangi bir gemiye el konulması durumunda askeri misilleme yapılacağını açıkladı. İran'ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoku ülke içinde ve sağlam biçimde varlığını sürdürmektedir.

Müttefiklerin tepkisi belirgin biçimde bölündü. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, İngiltere'nin "Hürmüz Boğazı macerasında yer almayacağını" açıkladı. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransa ve İngiltere'nin ABD'nin askeri uygulamasından bağımsız olarak çok uluslu bir deniz serbestisi misyonu düzenleyeceğini duyurdu. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi ise ablukasının dünyanın "ortak çıkarlarına" hizmet etmediğini belirterek müzakerelere dönülmesi çağrısında bulundu.

Bu itirazların arkasındaki ekonomik hesap son derece ağır. ABD Enerji Bilgi İdaresi'ne göre Hürmüz Boğazı, küresel olarak işlem gören petrolün yaklaşık yüzde 20'sini ve sıvılaştırılmış doğal gazın yüzde 17'sini taşımaktadır. İran'ın su yolunu daha önce kısmen kapatması — 4 Mart'tan bu yana yürürlükte olan uygulama — Brent'i zirve noktasında 120 doların üzerine çıkarmış, ardından kırılgan bir ateşkesin devreye girmesiyle baskı görece azalmıştı. Tam kapsamlı bir uygulama ablukası ise çok daha ağır bir arz şoku anlamına gelmektedir.

Goldman Sachs, 14 Nisan'da yayımlanan araştırma notunda, Hürmüz Boğazı ile Yemen'deki Bab el-Mendeb boğazının — Husi güçlerinin misilleme yapması durumunda — eş zamanlı kapanmasının Brent'i varil başına 150 doların üzerine taşıyabileceğini tahmin etti. Kalori bazlı ithalatının yüzde 80'inden fazlasını bu su yollarından karşılayan Körfez ülkeleri, uzun süreli bir abluka altında ciddi gıda güvenliği riskiyle karşı karşıya kalmaktadır.

Fed'in Nisan ortası enflasyon tahmini, PCE'yi 2026 için yüzde 2,7 olarak belirledi; bu, Şubat tahmininin 0,3 puan üzerindeydi. Piyasalar yılın geri kalanında sıfır faiz indirimi beklentisini fiyatlamaya başladı. Yakıt maliyetleri uçak biletlerine, navlun ücretlerine ve üretim girdilerine doğrudan yansıyor; bu da ablukasının tüketiciler üzerindeki etkisini benzin pompasının çok ötesine taşıyor.

Senato'daki küçük ama ses getiren bir Cumhuriyetçi grup, resmi bir savaş ilanı ya da BM kararı bulunmamasını gerekçe göstererek ablukasının hukuki dayanağını kamuoyu önünde sorguladı. Demokratik liderlik, yetkilendirmeyi görüşmek üzere Kongre'nin acil ortak oturumu toplanması çağrısında bulundu. Beyaz Saray bu taleplere yayın öncesinde yanıt vermedi.

Bir sonraki kritik an, 15 Nisan'da İran'ın talebi üzerine BM Güvenlik Konseyi'nin acil oturum toplamasıyla gelecek. Veto hakkına sahip daimi üyeler olan Çin ve Rusya'nın ablukayı kınayan bir karar taslağı hazırlayıp hazırlamayacağı, ABD'nin koordineli bir diplomatik meydan okumayla mı yoksa Washington'a operasyonel hareket alanı tanıyan bölünmüş bir Konsey'le mi karşılaşacağını belirleyecek. Tahran'ın bir sonraki hamlesi büyük ölçüde o oylamaya bağlı.