Pakistan Dışişleri Bakanı Ishaq Dar, Perşembe günü ülkesinin Washington ile Tahran arasında resmi olarak mesaj ilettiğini doğruladı. Bu, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik askeri saldırılarının başlamasından 27 gün sonra aktif bir arka kanalın ilk resmi teyidi niteliğini taşıyor. Bu açıklama, günlerce süren spekülasyonlara son vererek diplomatik süreci, Trump ve Dışişleri Bakanı Rubio'nun dile getirdiği muğlak "iletişim" ifadelerinin çok ötesinde somut bir zemine taşıdı.
Yönetimin tutumu iyimser. Trump, Çarşamba günü gazetecilere görüşmelerin "çok iyi gittiğini" ve İran'ın "doğru kararı vereceğini" beklediğini söyledi. Ancak müzakereleri takip eden diplomatlar ve analistler, süreci hâlâ derin uçurumlarla bölünmüş olarak tanımlıyor. Pakistan aracılığıyla Tahran'a iletilen 15 maddelik ABD çerçevesi de bu uçurumu açıkça ortaya koyuyor.
İlk kez Al Jazeera tarafından haberleştirilen ve OPB'nin aktardığı üç diplomatik kaynakça doğrulanan ABD çerçevesi; İran'ın nükleer zenginleştirme programının yurt içinde sıfır zenginleştirilmiş uranyuma indirilmesi, Lübnan, Yemen, Irak ve Suriye'deki vekil milislere IRGC desteğinin derhal durdurulması, Hürmüz Boğazı'nın koşulsuz yeniden açılması, İran'ın balistik füze programının 300 km altında doğrulanabilir biçimde sınırlandırılması ve 90 gün içinde uzun vadeli bir güvenlik çerçevesine yönelik doğrudan müzakerelere başlanması taahhüdünü talep ediyor. Buna karşılık ABD; aşamalı yaptırım muafiyeti paketi, 10 yıl geçerli bir saldırmazlık garantisi ve 8-12 milyar dolar olarak tahmin edilen dondurulmuş İran varlıklarına erişimi kapsayan ekonomik normalleşme görüşmeleri teklif ediyor.
“Yapısal sorun, bu karşılaştırmada kendiliğinden ortaya çıkıyor.”
Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi tarafından kamuoyuna açıklanan ve ayrı diplomatik kanallar aracılığıyla doğrulanan İran'ın karşı tutumu beş koşula dayanıyor: Hürmüz Boğazı üzerinde İran egemenliğinin tam olarak tanınması, Araghchi'nin hukuken yetersiz olarak nitelendirdiği başkanlık garantisi yerine bağlayıcı bir saldırmazlık antlaşması, herhangi bir esaslı görüşmenin ön koşulu olarak ABD-İsrail askeri saldırılarının tamamen durdurulması, tüm İran varlıklarının derhal serbest bırakılması ve 2015 JCPOA kapsamında belirlenen %3,67 zenginleştirme tavanı dahil İran'ın sivil nükleer program hakkının korunması.
Temel Çıkarımlar
- →US Iran talks: The US framework demands complete dismantlement of Iran's nuclear enrichment program, an end to IRGC proxy militia support in the region, unconditional reopening of the Strait of Hormuz, a cap on Iran's ballistic missile range at under 300km, and commitment to direct security negotiations — in exchange for phased sanctions relief and a 10-year non-aggression guarantee.
- →Iran nuclear deal: The US framework demands complete dismantlement of Iran's nuclear enrichment program, an end to IRGC proxy militia support in the region, unconditional reopening of the Strait of Hormuz, a cap on Iran's ballistic missile range at under 300km, and commitment to direct security negotiations — in exchange for phased sanctions relief and a 10-year non-aggression guarantee.
- →Strait of Hormuz: The US framework demands complete dismantlement of Iran's nuclear enrichment program, an end to IRGC proxy militia support in the region, unconditional reopening of the Strait of Hormuz, a cap on Iran's ballistic missile range at under 300km, and commitment to direct security negotiations — in exchange for phased sanctions relief and a 10-year non-aggression guarantee.
- →Pakistan mediation: The US framework demands complete dismantlement of Iran's nuclear enrichment program, an end to IRGC proxy militia support in the region, unconditional reopening of the Strait of Hormuz, a cap on Iran's ballistic missile range at under 300km, and commitment to direct security negotiations — in exchange for phased sanctions relief and a 10-year non-aggression guarantee.
Yapısal sorun, bu karşılaştırmada kendiliğinden ortaya çıkıyor. ABD, ön koşulsuz görüşmeler yoluyla tam nükleer silahsızlanmayı hedefliyor; İran ise herhangi bir görüşmenin ön koşulu olarak askeri operasyonların tamamen sona erdirilmesini şart koşuyor. Bu uçurum, iyimser kamuoyu açıklamalarıyla kapatılamaz. Taraflar şu an madde madde müzakere değil, ön koşullar üzerine pazarlık yürütüyor.
Pakistan'ın arabulucu rolü tarihsel açıdan emsalsiz olmasa da coğrafi ve siyasi açıdan son derece anlamlı. İslamabad hem Washington hem de Tahran ile işlevsel diplomatik ilişkilerini sürdürmekte; Başbakan Şehbaz Şerif ise özellikle Pakistan'ın Hürmüz'ün kapalı kalmasından olumsuz etkilenen Körfez petrolüne olan ekonomik bağımlılığı göz önünde bulundurulduğunda ülkesini bölgesel barış yapıcı olarak konumlandırmak için güçlü bir motivasyona sahip. Pakistanlı yetkililerin kendi köprüleme önerileri sunmak yerine mesajları aynen ileten bir aktarıcı işlevi gördükleri bildiriliyor.
Advertisement
BM Güvenlik Konseyi sürece ayrı bir karmaşıklık katıyor. Rusya ve Çin bu hafta bir Güvenlik Konseyi oturumunda, ABD'nin 2018'de JCPOA'dan tek taraflı olarak çekilmesiyle birlikte "ani yaptırım" mekanizmasına izin veren orijinal çerçevenin hükümsüz kaldığını öne sürerek BM'nin İran'a yönelik yaptırımlarının hukuki dayanağına resmi olarak itiraz etti. Hukuki argüman tartışmalı olmakla birlikte siyasi açıdan belirleyici: BM denetimini içerecek herhangi bir diplomatik anlaşma, Rusya ve Çin'in engelleyeceği Güvenlik Konseyi onayını gerektiriyor. Bu durum, olası bir anlaşmayı etkin biçimde ikili ABD-İran düzenlemesiyle sınırlıyor; ancak bu yapı, ABD tarafının kalıcı bir anlaşma için vazgeçilmez saydığı çok taraflı doğrulama altyapısından yoksun.
6 Nisan son tarihi, İran'ın yaptırımsız geçmesine izin verdiği daha önceki 28 Mart son tarihinden farklı bir nitelik taşıyor. Beyaz Saray yetkilileri Cuma günü yönetimin 6 Nisan sonrası için "seçenekleri değerlendirdiğini" belirtti, ancak tırmanmanın nasıl şekilleneceğini açıklamaktan kaçındı. Askeri cephede ABD ve İsrail, İran'ın başlıca hava savunma ağlarını zaten tahrip etmiş durumda ve bu gelişme olası yeni saldırıların maliyetini artırmak bir yana daha da düşürüyor. İran'ın misilleme kapasitesi tamamen bertaraf edilmedi; nitekim 26 Mart'ta Ukrayna topraklarına 86 insansız hava aracı ve 1 balistik füze fırlatan İran operasyonel sürdürülebilirliğini gözler önüne serdi. Ancak ülkenin ABD'nin ileri konuşlu kuvvetlerine saldırma kapasitesi önemli ölçüde zayıflatıldı.
Bunun sizin için anlamı: Diplomatik süreç gerçek ama kırılgan. Petrol fiyatları etrafında plan yapmaya çalışan yatırımcılar ve tüketiciler için en işlevsel çerçeve şudur: Hürmüz'ü yeniden açacak bir anlaşma, ham petrol fiyatını 48 saat içinde 90 doların altına çeker; yeni bir çerçeve ortaya çıkmaksızın 6 Nisan son tarihinin kaçırılması ise en az üçüncü çeyreğe kadar 100 dolar üzerindeki petrol ortamını uzatır. Sürdürülen bu ikinci senaryo, Goldman Sachs'ın ABD resesyonu olasılığını %35'e taşıyor. Pakistan'ın arabuluculuğunun teyidi gerçek anlamda yeni bir bilgi; ABD-İran kanalının daha önce kabul edilenden çok daha yapısal olduğuna işaret ediyor. Ancak bu gelişme, resmi görüşmelerin başlamasını engelleyen ön koşul çıkmazını ortadan kaldırmıyor.
Continue reading to see the full article
