ABD-İran Görüşmeleri Ateşkes Sona Ermeden Yeniden Başladı

Trump, Washington'dan Salı günü şafak sökmeden tonu belirledi. Truth Social'da yaptığı paylaşımda, ABD kuvvetleri, İsrail ve İran askeri varlıkları arasındaki altı haftalık açık çatışmanın ardından 30 Mart 2026'da imzalanan ateşkesin "Washington saatiyle Çarşamba akşamı ortadan kalkacağını" yazdı; buna bir anlaşma imzalanmadığı takdirde. Ek uzatmanın "SON DERECE DÜŞÜK İHTİMALLİ" olduğunu da belirten Trump, ulaşacağı herhangi bir anlaşmanın Obama ve Biden yönetimleri döneminde müzakere edilen 2015 İran nükleer anlaşması olan JCPOA'dan "ÇOK DAHA İYİ" olacağını ekledi.

“Trump, Washington'dan Salı günü şafak sökmeden tonu belirledi.”

İslamabad'daki birinci tur, 11-12 Nisan'da 21 saat sürdü; ardından Vance herhangi bir çerçeve olmadan ülkesine döndü. Her iki heyet de üç temel anlaşmazlık çözümsüz kaldığı için Pakistan'dan ayrıldı: İran'ın nükleer zenginleştirme programının kapsamı ve zaman çizelgesi, Tahran'ın geleneksel askeri kapasitelerine getirilen kısıtlamalar ve ABD Donanması'nın Mart 2026 başında abluka altına aldığı Hürmüz Boğazı'nın kalıcı hukuki statüsü. Washington'ın teklifi, İran'ın yüksek zenginleştirilmiş uranyum stoğunu teslim etmesini, en az 20 yıllık zenginleştirme moratoryumunu kabul etmesini, balistik füze programını belirlenen sınırlara indirmesini ve boğazın operasyonel kontrolünü uluslararası denizcilik denetimine resmen devretmesini öngörüyor. İran, beş yıllık indirimli zenginleştirme ve sembolik Boğaz iş birliği teklifinde bulundu; ABD oturum sona ermeden bu rakamı kesinlikle reddetti.

Bu turda Türkiye ve Mısır'ın sürece dahil olması, arabulucu ülkeler için söz konusu olan ekonomik riskleri yansıtıyordu. Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre Türkiye'nin enerji ithalat faturası, Hürmüz kesintilerinin küresel petrol arzını Ümit Burnu çevresindeki daha uzun ve daha pahalı güzergahlara yönlendirmesiyle birlikte 2026'nın ilk çeyreğinde bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla 2,4 milyar dolar arttı. Sıvılaştırılmış doğalgaz sevkiyatlarının yolunun değiştirilmesi veya geciktirilmesi nedeniyle Mısır'ın Süveyş Kanalı gelirleri de aynı dönemde yaklaşık yüzde 18 geriledi.

İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, 20 Nisan'da tabloyu daha da karmaşık hale getirdi. Tel Aviv'de gazetecilere İsrail'in "İran'da bitirilmemiş işleri" olduğunu ve Tahran'ın nükleer silah kapasitesini ortadan kaldırmaktan geri kalan herhangi bir düzenlemeyle kendisini bağlı saymayacağını söyledi. Bu açıklama, İslamabad'daki hiçbir heyetin tam anlamıyla kontrolünde olmayan bir değişkeni gündeme taşıdı. İsrail, Ekim 2025'ten bu yana İran füze üretim ve insansız hava aracı depolama tesislerine ateşkes anlaşmasının hiçbir zaman resmi olarak kapsamına almadığı bir çerçeve dahilinde en az 14 saldırı düzenledi. Netanyahu'nun Kudüs'ün bağımsız askeri eylem hakkını sakladığına dair tutumu, ABD ve İran müzakerecilerinin özenle gündeme getirmekten kaçındığı bir soruyu gün yüzüne çıkardı: Washington ile Tahran arasındaki ikili bir anlaşmanın, İsrail'in açık onayı olmaksızın çatışmayı gerçekten sona erdirip erdiremeyeceği.

Petrol piyasaları ikinci oturuma ihtiyatlı bir onay verdi. Brent ham petrolü, Araghchi'nin İslamabad'a varışının teyit edilmesiyle Salı sabahı varile göre 3,10 dolar düşerek 109,40 dolara geriledi; böylece önceki haftanın Hürmüz kaynaklı artışının bir bölümü geri alındı. Goldman Sachs emtia stratejisti Jeffrey Currie, 21 Nisan tarihli müşteri notunda bu iyileşmenin yalnızca görüşme yapılmasına değil, bir anlaşmanın imzalanmasına bağlı olduğunu yazdı. Currie, "Çarşamba gecesi ateşkesin herhangi bir çerçeve olmaksızın sona ermesi, Brent'i 24 saat içinde 120 doların üzerine geri taşır" diye belirtti. ABD Enerji Bilgi İdaresi, boğazdan günlük 21 milyon varil petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz geçtiğini tahmin ediyor; bu, küresel arzın yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.

Salı günkü oturuma ilişkin en iyimser yorum, İran iç siyasasına odaklanan analistlerden geldi. Brookings Enstitüsü Dış Politika programı Başkan Yardımcısı ve Direktörü Suzanne Maloney, 21 Nisan'da NPR'a verdiği demeçte Araghchi'nin İslamabad'a geri dönmeye hazır olmasının, kamuoyuna yaptığı açıklamaların ima ettiğinden çok daha önemli olduğunu belirtti. Maloney, "Tahran, yüksek liderlik görüşmelerin bittiğine çoktan karar verseydi dışişleri bakanını ikinci bir oturuma göndermezdi" dedi. "Gözlemlediğiniz şey, İran'ın kıdemli liderliğin prensipte halihazırda kabul ettiği koşulları benimsemeden önce azami tavizleri koparmaya çalışmasıdır." Bu yorum tartışmalı olmayı sürdürdü: Tahran'daki İranlı muhafazakarlar, ABD'nin deniz ablukasını değiştirilmiş biçimde bile olsa koruyan herhangi bir anlaşmaya karşı çıkmak için devlet medyasını kullanmaya devam etti.

Tüm heyetlerden 22 Nisan sabahına kadar İslamabad'da kalmaları istendi; bu, ateşkes saati dolmadan önceki son resmi zaman dilimi. Trump üçüncü kez uzatma yapmayacağını söyledi. Vance'in Pakistan'dan bir çerçeveyle mi yoksa çerçevesiz mi ayrılacağı, her iki tarafın Mart ayı sonunda durdurduğu İran nükleer ve askeri tesislerine yönelik hava savaşının bu hafta yeniden başlayıp başlamayacağını belirleyecek.