İran, 30. Günde ABD Koşullarının "Büyük Bölümünü" Kabul Etti

Diplomatik tablo Pazar günü belirgin biçimde değişti. Pakistan, Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır dışişleri bakanları, 29 Mart'ta müzakere yoluyla bir çözüm için koordineli baskı oluşturmak amacıyla İslamabad'da toplandı. Pakistan, çatışmanın başından bu yana Washington ile Tahran arasındaki birincil arka kanal rolünü üstlendi; NPR'ın 15 maddelik bir çerçevenin iletildiğini haberleştirmesinin ardından İslamabad bu rolünü Cuma günü kamuoyu önünde teyit etti. Çerçevenin İran'ın nükleer programını, kademeli yaptırım rahatlamsını ve aşamalı ABD askeri çekilme takvimini kapsadığı belirtilse de hiçbir hükümet tam içeriğini açıklamadı.

“Diplomatik tablo Pazar günü belirgin biçimde değişti.”

Trump'ın Pazar günkü paylaşımı bir barış sinyalinden çok iddialı bir nitelik taşıyordu. Boğazın derhal yeniden açılmaması durumunda ABD'nin İran'ın elektrik üretim altyapısını yok edeceğini uyardı. Pentagon ayrıca olası kara harekâtı planları hazırladığını ayrıca açıkladı; bu planların hem konvansiyonel piyade hem de özel kuvvetler bileşenlerini kapsadığı belirtildi, ancak yetkililer herhangi bir konuşlandırma kararı alınmadığını vurguladı. Yönetim, İran'ın ham petrol ihracatının yaklaşık yüzde 90'ını işleyen kuzey Basra Körfezi'ndeki ana petrol ihracat terminali Kharg Adası'na el konulmasını da değerlendiriyor.

Trump'ın geçen hafta belirlediği 6 Nisan son tarihi geçerliliğini koruyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio, bir NATO bakanlar toplantısının kenarında gazetecilere savaş hedeflerinin "önümüzdeki birkaç hafta içinde" tamamlanacağını söyledi. İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun açıklamasına göre İran Doğal Kaynakları Koruma Kuvvetleri komutanı General Majid Zakariaei, 28 Mart'taki hava saldırısında aldığı yaralar nedeniyle 30 Mart'ta hayatını kaybetti; bu gelişme, diplomasinin hız kazanmasına karşın askeri operasyonun sürdüğünü bir kez daha gözler önüne serdi.

Washington'da bu atılıma ilişkin iyimser bir tablo hâkim değil. Demokrat senatörler ve birkaç Cumhuriyetçi yalnızcı, herhangi bir anlaşmanın Senato onayından geçmesini talep ediyor; yönetim ise bu usul engelini kamuoyu önünde henüz ele almadı. İran'ın geçici hükümeti, arka kanal temaslarının yoğunlaştığı görülse de doğrudan müzakereleri reddetme şeklindeki resmi tutumunu sürdürüyor. Tahran'ın kamuoyu açıklamaları ile özel görüşmelerdeki tutumu arasındaki derin uçurum dikkat çekiyor; bazı analistler Trump'ın İran'ın pozisyonuna ilişkin nitelendirmesinin kesinleşmiş bir mutabakattan çok müzakere iyimserliğini yansıtabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.

Finansal piyasalar Pazartesi günü ihtiyatlı bir iyimserlikle tepki verdi. S&P 500, enerji maliyetlerinin düşmesinden en fazla yarar görecek tüketici isteğe bağlı harcama hisselerinin öncülüğünde yüzde 0,34 artışla açıldı. Hazine Bakanı Scott Bessent, Pazar akşamı Bloomberg'e yaptığı açıklamada Hürmüz Boğazı'nın haftalar içinde yeniden açılacağına olan güvenini dile getirdi; ancak somut bir tarih vermekten kaçındı. Dallas Federal Reserve ekonomistleri, kapanmanın ikinci çeyreğe uzanması halinde küresel GSYİH büyümesinde yıllık bazda 2,9 puanlık bir daralma olacağını daha önce öngörmüştü.

Bu gelişmenin sizin için anlamı şu: 6 Nisan öncesinde benzin ve enerji fiyatlarının belirgin biçimde düşmesi pek olası görünmüyor; ancak Tahran'dan güvenilir bir diplomatik sinyal ya da Pakistan aracılığıyla İran'ın 15 maddelik çerçeveyle ilişkisine dair bir teyit, petrol vadeli işlemlerinde hızlı bir düşüşe ve hisse senetlerinde bir rahatlama ralisine neden olabilir. Yatırımcılar açısından enerji sektörü pozisyonları savunulabilir olmayı sürdürüyor; ancak müzakerelerin hız kazanması durumunda risk de artıyor. Nakliye maliyetlerine maruz kalan havayolları, denizcilik şirketleri ve tüketici bazlı temel ihtiyaç firmaları, olası bir anlaşmadan kısa vadede en fazla rahatlama sağlayacak kesimler arasında yer alıyor. 6 Nisan tarihi artık küresel finansal piyasaların en kritik günü konumuna gelmiş durumda.