ABD'nin İran Limanlarına Ablukası Başladı

ABD Merkez Komutanlığı, deniz kuvvetlerine İran'a transit ücret ödemiş tüm ticari gemileri durdurma emri verdi. Emir, 13 Nisan 2026 sabahı Doğu saatiyle saat 10.00'dan itibaren yürürlüğe girdi. Bu, hava ve deniz operasyonlarının başladığı 28 Şubat'tan bu yana ABD-İran çatışmasındaki en önemli denizcilik tırmanması oldu.

Abluka emri, ABD ve İran'ın Pakistan'ın İslamabad kentinde yürüttüğü 21 saatlik müzakerelerin çökmesinin ardından geldi. Başkan Yardımcısı JD Vance, 12 Nisan'da İran'ın "Washington'un koşullarını kabul etmeyi reddettiğini" duyurdu. Bu koşullar arasında uranyum zenginleştirmeyi %20'nin üzerinde durdurmaya ilişkin bağlayıcı bir taahhüt ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerine kısıtlamasız saha erişimi tanınması yer alıyordu. Cumhurbaşkanı Donald Trump, saatler içinde Truth Social'da konuya ilişkin açıklama yaptı: "İRAN NÜKLEER HEDEFLERİNDEN VAZGEÇMEYİ REDDEDİYOR!" CENTCOM, emrin İran dışındaki limanlara bağlı gemilerin seyir özgürlüğünü kısıtlamadığını; yalnızca doğrudan İran hükümeti veya IRGC kontrolündeki liman yetkililerine geçiş ücreti ya da yanaşma bedeli ödeyen gemileri hedef aldığını belirtti.

İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu iki saat içinde yanıt verdi. IRGC, Al Jazeera'nın 13 Nisan'da aktardığı açıklamasında şunları söyledi: "Basra Körfezi ve Umman Denizi'ndeki güvenlik ya herkes içindir ya da HİÇ KİMSE İÇİN DEĞİLDİR. Bölgedeki HİÇBİR LİMAN güvende olmayacaktır." İran Dışişleri Bakanlığı ayrı bir açıklamayla ablukayı "savaş eylemi" olarak nitelendirdi ve Tahran'daki Pakistan büyükelçisini çağırarak İslamabad'ın müzakere mekanına ev sahipliği yapmasını protesto etti.

“İran İslam Devrim Muhafızları Ordusu iki saat içinde yanıt verdi.”

Abluka, Trump'ın benzer bir son tarihin 6 Nisan'da dolmasının ardından uzattığı 7 Nisan ateşkesini fiilen sona erdirdi. Bu ateşkes kapsamında her iki taraf askeri tesislere yönelik doğrudan saldırıları askıya almıştı; ancak vekil güçlerin ve drone faaliyetlerinin duraklama süresince devam ettiği bildirilmişti. Reuters'a konuşan ABD'li yetkililere göre 11 Nisan itibarıyla iki ABD destroyeri boğazdan geçerek mayın temizleme taramaları gerçekleştirmişti.

Hürmüz Boğazı, dünyanın en kritik petrol geçiş noktasıdır. ABD Enerji Bilgi İdaresi, 2025 yılında boğazdan günde yaklaşık 21 milyon varil ham petrol ve rafine edilmiş petrol ürününün geçtiğini tahmin ediyor; bu miktar küresel sıvı petrol arzının yaklaşık %21'ine karşılık geliyor. Katar, sıvılaştırılmış doğalgaz ihracatının neredeyse %30'unu da Hürmüz üzerinden gerçekleştiriyor. Oxford Enerji Araştırmaları Enstitüsü analistlerine göre tam bir kapanma, 1973 Arap petrol ambargosundan bu yana emsalsiz bir arz kesintisine neden olacak.

Piyasalar, Asya seansları açılmadan önce tırmanmayı fiyatlamaya başladı. Brent ham petrolü 11 Nisan'da varil başına 104 dolardan kapandı; bu fiyat 2026 başındaki 78 dolardan yükselişi yansıtıyordu. Pazartesi sabahının erken saatlerinde CME'de petrol vadeli işlemleri %2,4 daha sıçradı. Holman Fenwick Willan tarafından 9 Nisan'da yayımlanan Clarksons Research verilerine göre, Hürmüz geçişleri için tanker sigorta primleri Şubat'tan bu yana yaklaşık yedi kat artarak Asya rafinerilerinde Körfez ham petrolünün varış maliyetine varil başına tahminen 3,50 dolar ekledi.

Çin en doğrudan etkilenen ithalatçı ülkedir. Pekin, tahmini değeri 25 yılda 400 milyar dolar olan 2021 tarihli stratejik iş birliği anlaşması kapsamında İran'dan günde yaklaşık 1,7 milyon varil petrol satın alıyor. Ham petrol ihracatının büyük bölümünü Hürmüz üzerinden gerçekleştiren Suudi Arabistan ve BAE, Washington'u tam bir kapanmayı tetikleyecek adımlardan kaçınmaya davet etti. Abqaiq'i Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu'ya bağlayan Suudi Doğu-Batı boru hattı günde yaklaşık 5 milyon varil kapasiteye sahip; bu miktar, en yüksek talep dönemindeki toplam Körfez ihracat hacminin dörtte birinden az.

Uygulamanın pratik mekanizması tartışmalıdır. Holman Fenwick Willan'daki denizcilik hukukçuları, 12 Nisan tarihli bir brifingde Hürmüz'deki Trafik Ayırım Şeması'nın her iki yönde günde 50'den fazla gemiyi geçirdiğini ve bireysel ödeme geçmişinin doğrulanmasının gemi gemi telsiz teması ve belge incelenmesini gerektireceğini belirtti. Eski CENTCOM komutan yardımcısı Tümamiral Kevin Donegan, 12 Nisan'da ABD Deniz Kuvvetleri Enstitüsü'ne şunları söyledi: "Haftada yüzlerce gemiden söz ediyorsunuz. Müdahale kuralları, bunun bir zorlayıcı sinyal mi yoksa gerçek bir durdurma kampanyası mı olduğunu belirleyecek."

Ablukanın hukuki dayanağı da tartışma konusudur. Trump yönetimi, Şubat 2026 tarife genişlemesinde uygulanan yetkinin aynısı olan Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nı gerekçe gösteriyor. Politico'nun 12 Nisan'da aktardığı eski Ulusal Güvenlik Konseyi avukatları, uluslararası sularda gemilerin fiziksel olarak durdurulmasının BM Şartı kapsamında bir savaş eylemi oluşturduğunu ve Savaş Yetkileri Yasası çerçevesinde Kongre onayı gerektirdiğini savundu. Beyaz Saray, yayından önce bu argümanlara yanıt vermedi.

Bir sonraki resmi eşik 22 Nisan'dı; abluka fiilen sona erdirmeden önce Trump'ın uzatılmış ateşkesinin bu tarihte bitmesi öngörülüyordu. IAEA Yönetim Kurulu, İran'ın nükleer uyumunu değerlendirmek için 28 Nisan'da Viyana'da toplanacak; kurulun bulguları, Tahran'ın müzakere masasına dönmeyi kabul etmesi durumunda olası yeni görüşmelerin diplomatik zeminini şekillendirecek.