İran, Hürmüz Boğazı'nda Üç Gemiyi El Koydu

İran Dışişleri Bakanlığı, 24 Nisan'da Mehr haber ajansı aracılığıyla yaptığı açıklamada üç gemiyi "uluslararası deniz ticareti kisvesi altında kasıtlı olarak İran karasularını ihlal etmekle" suçladı. Tahran, Mart 2026'da çatışmanın başlamasından bu yana boğazın güney kanalının belirli bölümlerinin İran yetki alanına girdiğini savunmaktadır; ancak Uluslararası Denizcilik Örgütü bu argümanı sürekli olarak reddetmektedir. IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, 24 Nisan'da Londra'daki acil oturumda "Bu gemiler, uluslararası alanda tanınan bir transit geçiş koridorundaydı" dedi. "El koyma için hiçbir hukuki dayanak yoktur."

“IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez, 24 Nisan'da Londra'daki acil oturumda "Bu gemiler, uluslararası alanda tanınan bir transit geçiş koridorundaydı" dedi.”

El koyma işlemleri, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran ile ateşkesi süresiz olarak uzatmasından ve ardından ABD Donanması'na boğazda mayın döşerken yakalanan İran gemilerini vurup batırması için ayrı bir emir vermesinden saatler sonra gerçekleşti. Bir ateşkes uzatması ile vur-öldür emrinin bir arada bulunması, resmi bir barış çerçevesinden yoksun olan; yalnızca tarafların hiçbirinin denizcilik dinamiklerini köklü biçimde değiştirmek için kullanmadığı bir dizi geçici dondurma kararından ibaret çatışmanın bölünmüş yapısını yansıtmaktadır.

ABD Enerji Bilgi İdaresi'nin 2026 yıllık raporuna göre, Hürmüz Boğazı'ndan her gün yaklaşık 21 milyon varil petrol geçmekte olup bu, küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sine karşılık gelmektedir. Tek bir günde üç gemiye el konulması — süregelen ABD'nin İran limanlarına yönelik deniz ablukasına ek olarak — sigorta kapsamı ve yeniden rotalama ekonomisi konusunda anında soru işaretleri doğurdu. Süveyş Kanalı Otoritesi, 23 Nisan'da Hürmüz'den kaçınmak için Ümit Burnu'nu dolaşarak yol değiştiren gemilerin sayısının aylık 340'a ulaştığını; bu rakamın çatışma öncesindeki 90'lık taban değerin çok üzerinde olduğunu bildirdi.

Yunanistan Denizcilik Bakanlığı, 24 Nisan'da Atina'daki İran büyükelçisini Dışişleri Bakanlığı'na çağırarak aralarında 14 Filipinli ve 4 Yunan vatandaşının bulunduğu 22 kişilik Euphoria mürettebatının derhal serbest bırakılmasını talep etti. Filipinler Göçmen İşçiler Bakanlığı, aynı gün yaptığı açıklamada gemideki Filipinli denizciler için denizcilik acil protokolünü devreye aldığını doğruladı.

MSC Francesca ve Epaminondas'ın mürettebatları, ne gemilerin işleticileri ne de İran yetkilileri tarafından hemen doğrulanamadı. MSC, 24 Nisan'da kısa bir açıklama yaparak gemisi ve mürettebatının durumuna ilişkin "acilen bilgi edinmeye çalıştığını ve tüm tarafları uluslararası deniz hukukuna ile sivil denizcilerin güvenliğine saygı göstermeye" davet ettiğini bildirdi.

Bundan sonra ne olacağı sorusu yalnızca diplomatik bir mesele değildir. El konulan üç gemi ve aktif bir mayın döşeme operasyonu, İran'ın taktiklerinde çatışmanın ilk yedi haftasında görülen taciz operasyonlarından ve aralıklı abluka zorlamalarından niteliksel bir kopuşu temsil etmektedir. Londra'daki Chatham House'un Orta Doğu ve Kuzey Afrika programı direktörü Sanam Vakil, 24 Nisan'da Reuters'a IRGC'nin tırmanmasının Tahran'ın ateşkes uzatmasının kendisine deniz üstünlüğünü sürdürmek için taktiksel bir kılıf sunduğu sonucuna vardığına işaret ettiğini söyledi. Vakil, "İran, ateşkesin tamamen çökmesinden önce ne kadar ileri gidebileceğini test ediyor" dedi.

Ateşkes denetim komitesi, 27 Nisan 2026'da İslamabad'da toplanıyor. Yunan, Filipinli ve denizcilik sektörü temsilcileri, mürettebat güvenliğine ilişkin bir yan anlaşma için baskı uyguluyor; bu hüküm, asla orijinal ateşkes metninin parçası olmamıştı ve yokluğu, çerçeve Mart ayında oluşturulurken hiçbir diplomatın öngöremediği biçimlerde can kayıplarına yol açmaktadır.