İran, ABD Deniz Kuvvetleri Grubuna Balistik Füze Fırlattı — Çatışma Tırmandı

Beyaz Saray, Washington saatiyle sabah 03.45'te saldırıyı doğrulayan ve Başkan Trump'ın Ulusal Güvenlik Konseyi'ni topladığını duyuran bir açıklama yaptı. Açıklamada "ABD ordusu kusursuz bir performans sergiledi. Her tehdit bertaraf edildi" ifadelerine yer verildi. "İran, Amerikan kuvvetlerine yönelik bu provokatif savaş eylemine ağır bedeller ödeyecektir." Açıklamadaki "provokatif" ifadesi, ABD kuvvetlerinin geçen hafta İran topraklarındaki saldırılara katıldığına dikkat çeken analistlerden anında tepki gördü; ancak bu dil, yönetimin genel çatışmayı çerçeveleme biçimiyle örtüşüyor.

“Beyaz Saray, Washington saatiyle sabah 03.45'te saldırıyı doğrulayan ve Başkan Trump'ın Ulusal Güvenlik Konseyi'ni topladığını duyuran bir açıklama yaptı.”

Bu anı stratejik açıdan karmaşık kılan şey coğrafyadır. Umman Körfezi teknik olarak Basra Körfezi değildir; Hürmüz Boğazı'nın dışında, İran ile Arabistan Denizi arasında yer alır. Boğaz'dan her gün yaklaşık 21 milyon varil petrol geçiyor; bu, küresel arzın yaklaşık yüzde 20'sine karşılık geliyor. İran'ın boğazı mayınlaması ya da tanker trafiğini hedef alması, Pazartesi'nin füze saldırısının aksine — askeri önemi ne olursa olsun — ham petrol fiyatlarını anında fırlatacaktır. Brent ham petrolü Pazartesi açılışında yüzde 6,3 artışla varil başına 118 dolara ulaştı. Bu önemli bir hareket olmakla birlikte, gerçek bir arz şokuna işaret eden 140 dolar ve üzeri eşiğinin çok gerisinde kalıyor.

Hazine Bakanı Scott Bessent, geçen hafta mevcut yaptırımlar kapsamında tankerlerle tutulan yaklaşık 140 milyon varil İran petrolünün gerilimi düşürücü bir adım olarak serbest bırakılması fikrini gündeme getirmişti. Bu öneri artık fiilen çöpe gitti. Üç üst düzey yönetim yetkilisi, Pazartesi sabahı gazetecilere anonim olarak füze saldırısının ardından yaptırım muafiyetinin "gündemde olmadığını" söyledi. İronisi şu ki, Bessent'in önerisi — yurt içinde zaten tartışmalı olan — Pazartesi sabahından önce mevcut en güvenilir çıkış yoluydu.

İran'ın karada konuşlanmış bir ABD tesisini ya da ortak bir ülkenin kuvvetlerini değil de bir uçak gemisi grubunu hedef alma kararı kayda değer. Uçak gemisi grupları ABD'nin en güçlü ve sembolik açıdan en önemli varlıklarıdır. Birine saldırmak jest değildir; Amerikan kararlılığını sınamak için tasarlanmış kasıtlı bir kışkırtmadır. İran'ın hesabı, büyük olasılıkla, ABD'nin hiç kayıp vermeksizin gerçekleşen bir füze salvosu nedeniyle İran nüfus merkezlerine veya kritik sivil altyapıya yönelik saldırılara tırmanmak istemeyeceği yönündeydi. Haklı çıkabilirler. Çıkmayabilirler de.

BM Güvenlik Konseyi Pazartesi öğleden sonrası için acil oturum çağrısında bulundu. Her ikisi de veto yetkisine sahip Rusya ve Çin, İran'a ek askeri eylem yetkisi veren herhangi bir karara karşı çıkacaklarının sinyalini verdi. Avrupa Birliği, "derhal gerilimin düşürülmesi ve diplomatik kanallara dönüş" çağrısında bulunan bir açıklama yaptı; bu bir reçete olarak doğru olmakla birlikte Washington ve Tahran'da süregelen gerçek karar alma süreçlerinden tamamen kopuk.

Kongre, Savaş Yetkileri Yasası kapsamında bilgilendirildi. Senato Çoğunluk Lideri John Thune, Senato'nun Salı günü gizli bir brifing için toplanacağını açıkladı. Meclis Başkanı Mike Johnson saldırıyı "savaş eylemi" olarak nitelendirdi ve başkanın gerekli gördüğü her türlü yanıtı desteklediğini dile getirdi; bu, hiçbir tanımlı sınırı olmayan bir taahhüttür.

Ford uçak gemisi grubunda ve gruba bağlı gemilerde görev yapan yaklaşık 5.000 ABD askeri, şu anda İran kıyısından yaklaşık 180 mil uzakta uluslararası sularda seyrediyor. Saldırı grubu geri çekilmedi. Şimdi yanıt aranması gereken soru şu: bundan sonra ne olacak? Son 10 günün seyrine bakıldığında, yanıtın her iki tarafın askeri planlayıcılarından daha hızlı ilerleyen bir diplomasiyi kapsama ihtimali düşük görünüyor.