İran, Hürmüz Boğazı'nda Gemilere El Koydu

İran, 8 Nisan'dan bu yana ABD'nin deniz ablukasının herhangi bir ateşkesi fiilen geçersiz kılan bir savaş eylemi olduğunu savunuyor. IRGC'nin deniz kuvvetleri kolu, o tarihten bu yana Tahran'ın yasadışı bir ekonomik kuşatma olarak nitelendirdiği ablukaya ortak olduğunu iddia ettiği gemileri durduran fiili bir karşı tedbir politikası uyguluyor. 23 Nisan'daki el koyma işlemleri, ateşkesin başlamasından bu yana tek bir günde birden fazla ticari gemiye gerçekleştirilen ilk doğrulanmış çıkarma operasyonları olup Trump'ın Truth Social'da uzatma duyurusunu paylaşmasından 90 dakika sonra gerçekleşti.

“İran, 8 Nisan'dan bu yana ABD'nin deniz ablukasının herhangi bir ateşkesi fiilen geçersiz kılan bir savaş eylemi olduğunu savunuyor.”

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin tek en kritik geçiş noktasıdır. Dünyanın deniz yoluyla taşınan petrolünün yaklaşık yüzde 20'si — günde yaklaşık 21 milyon varil — kuzeyde İran karasularıyla güneyde Umman karasuları arasında kalan 33 kilometrelik seyrüsefer kanalından geçiyor. Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE, Irak ve İran'ın kendisi de ihracat erişimi için bu boğaza bağımlı. Kısa süreli aksaklıklar bile sigorta primlerini ve navlun ücretlerini, sonunda dünya genelinde tüketici enerji fiyatlarına yansıyacak seviyelere taşıyor.

Zamanlama, barış sürecini daha da karmaşık hale getirdi. IRGC'nin eylemleri, Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar'ın İslamabad görüşmelerinin ikinci turu için zemin hazırlamak amacıyla 22 Nisan'da gittiği Tahran'daki arabuluculuk çabasını tamamlamadan önce gerçekleşti. Reuters'a arka plan bilgisi veren üst düzey ABD'li yetkililer, 23 Nisan'da el koyma işlemlerinin İran'ın birleşik bir müzakere önerisi sunması için belirlenen 25 Nisan'daki gayri resmi son tarihi tehlikeye atabileceğini kabul etti. İran hükümeti, IRGC'nin deniz eylemlerinin Dışişleri Bakanlığı'nın diplomatik tutumunyla koordineli olup olmadığı konusunda resmi bir açıklama yapmadı; bu iç bölünme, kriz boyunca ABD müzakerecilerini hayal kırıklığına uğrattı.

Hürmüz'ün uzun süreli kesintiye uğramasının ekonomik sonuçları navlun piyasalarında şimdiden görünür hale geldi. Lloyd's of London'ın Körfez'e gidecek tankerler için savaş riski primleri, ateşkes uzatmasının ardından çatışma öncesi seviyelerin sekiz katına ulaştı ve son el koyma işlemleri bu yeniden fiyatlamayı daha da hızlandırdı. BP ve Shell, 14 Nisan'dan bu yana Hürmüz'den doğrudan geçişlerde gönüllü ara vermeyi sürdürüyor; yükleri Ümit Burnu'ndan dolaştırıyor ve Lloyd's List Intelligence bu ek seferin maliyetini 2,1 milyon dolar olarak tahmin ediyor. Baltık Borsa Kuru Endeksi, el koymaların doğrulandığı seans sonunda yüzde 2,1 geriledi.

Yunanistan, 24 Nisan'da olağanüstü oturumda toplanması planlanan BM Güvenlik Konseyi'ne ortak şikâyet için AB deniz kuvvetleri yetkilileriyle koordinasyon sağlıyor. Bahreyn'in başkenti Manama'da üslenen ABD Beşinci Filosu, durumu izlediğini açıkladı ancak acil bir müdahale duyurusunda bulunmadı. Middlebury Uluslararası Çalışmalar Enstitüsü tarafından incelenen uydu görüntüleri, İran Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri'nin 20 Nisan'dan bu yana Boğaz'ın kuzey girişine ek hızlı saldırı tekneleri konuşlandırdığını ortaya koydu; bu duruş, tek seferlik bir müdahaleden ziyade yasak bölgelerin uygulanmasıyla tutarlı bir görünüm sergiliyor.

Önümüzdeki 48 saatte yanıtlanacak soru şu: IRGC'nin el koymaları, Tahran'ın askeri yapısının diplomatik süreçten bağımsız olarak tırmandırma niyetinde olduğuna dair kasıtlı bir sinyal mi — yoksa ikinci tur müzakerelerden önce İran'ın pazarlık gücünü pekiştirmeye yönelik hesaplı bir hamle mi? Her iki yorum da aynı soruna işaret ediyor: Ateşkes ve abluka eş zamanlı olarak yürütülüyor ve gemilerin durdurulduğu yer tam da bu ikisi arasındaki uçurum.